Onderzoekers, beleidsmakers en belangenorganisaties komen samen in TivoliVredenburg in Utrecht, op een steenworp afstand van het drukste fietsknooppunt van Nederland. Daar krijgen ze meer te horen over het programma, de eerste 2 subsidieoproepen én maken ze kennis met elkaar. Omdat ZonMw het subsidieprogramma uitvoert in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is ook voormalig minister Robert Tieman aanwezig.

Op het podium staan 2 zwarte stadsfietsen klaar. Samen met Véronique Timmerhuis, algemeen directeur van ZonMw, stapt Tieman op de fiets voor een symbolische rit van 250 meter, waarmee het subsidieprogramma officieel wordt geopend.

Voormalig minister Robert Tieman en ZonMw directeur Veronique Timmerhuis openen het startprogramma Fietsveiligheid Voorop

Fantastisch fietsland

‘Wie heeft er een fiets? Ga even staan,’ vraagt dagvoorzitter Marijn de Vries, ex-profwielrenner, journalist en fietsburgemeester van Zwolle. Alle zo’n 160 aanwezigen komen overeind. Veel mensen blijken zelfs meerdere fietsen te hebben. ‘Nederland is natuurlijk ook een fantastisch fietsland,’ zegt Timmerhuis.

‘Vergeleken met andere landen doen we het goed qua fietsveiligheid.’

Jaap Kamminga

Met de dagvoorzitter praten voormalig minister Tieman en Timmerhuis over hun mooiste fietsherinneringen en ritjes die ze nog willen maken. Ook de voordelen van fietsen voor onze lichamelijke en mentale gezondheid en het milieu komen aan bod. Tieman noemt daarbij de aanleg van snelle fietsroutes tussen steden, zodat meer mensen de auto laten staan, de drukte op de weg afneemt en er minder nieuwe snelwegen nodig zijn.

Doden en gewonden

‘Vergeleken met andere landen doen we het goed qua fietsveiligheid,’ zegt Jaap Kamminga, strategisch beleidsadviseur van de Fietsersbond, ook aanwezig tijdens de bijeenkomst. ‘Maar het aantal doden neemt de laatste jaren niet meer af en het aantal gewonden neemt sterk toe. Daar moeten we echt iets aan doen.’

Jaap Kamminga, strategisch beleidsadviseur van de Fietsersbond

In 2024 kwamen er in Nederland 246 fietsers om het leven in het verkeer, blijkt uit de meest recente CBS-cijfers. Het aantal ernstig gewonde fietsers lag in de afgelopen jaren rond de 5.000 per jaar, volgens de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV).

‘Het aantal doden neemt de laatste jaren niet meer af en het aantal gewonden neemt sterk toe. Daar moeten we echt iets aan doen.’

Jaap Kamminga

Het aantal ongelukken neemt toe doordat we tot op latere leeftijd blijven fietsen, legt Kamminga uit. Bij dodelijke fietsongelukken gaat het vaak om botsingen met auto’s, terwijl gewonden vooral vallen zonder andere verkeersdeelnemers erbij. Steeds meer van deze gewonden fietsen op een e-bike, sterker nog: het aantal mensen dat na een ongeluk met een elektrische fiets de spoedeisende hulp bezocht verdubbelde in 5 jaar tijd. Over fatbikes zijn nog geen specifieke cijfers. ‘In veel gevallen weten we niet precies wat de oorzaak van een ongeluk was.’ Een ziekenhuis registreert namelijk dat een fietser behandeld is, maar meestal niet waardoor iemand gevallen was of een botsing kreeg. Zat iemand niet op te letten, gleed de fietser uit door de gladheid, of was het bijvoorbeeld een botsing tegen een paaltje? ‘Als we daar meer over weten, kunnen we beter ingrijpen.’

Fietsers in het drukke centrum van Utrecht

Alcohol, smartphone en drukte

‘We willen als Nederland graag dat fantastische fietsland blijven,’ zegt Geertje Hegeman, afdelingshoofd verkeersveiligheid bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. ‘Maar de ongevalscijfers zijn zorgelijk, vooral onder ouderen en jongeren. Iedereen kent wel iemand die een fietsongeluk heeft gehad.’

Geertje Hegeman, afdelingshoofd verkeersveiligheid bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Ze verwijst naar het meerjarenplan Fietsveiligheid 2025-2029 van het ministerie, waar dit ZonMw-subsidieprogramma uit voortkomt. ‘Het hoge aantal fietsslachtoffers viel op. Bruikbare kennis over wat werkt om de fietsveiligheid te verbeteren, ontbreekt nu of is niet goed vindbaar. Dit nieuwe programma helpt om nieuwe ontwikkelingen bij te houden, kansrijke innovaties een zetje te geven en ze beter te verspreiden.’

‘We willen als Nederland graag dat fantastische fietsland blijven.’

Geertje Hegeman

Risicogedrag is 1 van de thema’s van het programma. Hegeman noemt smartphonegebruik op de fiets door jongeren en fietsen onder invloed. Ze is ook benieuwd naar mogelijke maatregelen tegen de drukte op het fietspad. ‘Ik hoop dat de mensen hier met briljante ideeën komen.’

Creatieve oplossingen

Henk Stipdonk, vicevoorzitter van de ZonMw-programmacommissie, hoopt bij de aanvragen ook op ‘goed denkwerk en creatieve oplossingen’. Hij wijst erop dat de autoveiligheid sinds de jaren 70 sterk verbeterd is, onder andere vanwege de verplichting van de autogordel, maar de fiets nauwelijks veiliger werd.

Henk Stipdonk, vicevoorzitter van de ZonMw-programmacommissie

‘Veel technische snufjes richten zich nu op snelheid of uiterlijk. Maar een fiets kan ook veiliger gemaakt worden, stabieler bijvoorbeeld, want het is een wiebelig ding.’ Hij noemt ook een techniek waarbij het zadel naar beneden zakt als je langzaam gaat rijden, zodat je makkelijker afstapt en zo een val kunt voorkomen.

ZonMw leidt het programma vanwege de ruime ervaring met subsidieprojecten en met de implementatie van interventies, wat de kans vergroot dat deze daadwerkelijk worden gebruikt in de praktijk. Ook heeft de organisatie een breed netwerk over verschillende thema’s heen. ‘Hiermee vergroten we de kans dat veel partijen meedoen,’ legt Hegeman van het ministerie van IenW uit. ‘Wetenschap en praktijk liggen nu nog vaak te ver uit elkaar,’ voegt Kamminga van de Fietsersbond eraan toe. ‘Door deze samenwerking kan wetenschappelijke kennis daadwerkelijk bijdragen aan een daling van het aantal doden en gewonden. Dat lukt niemand alleen.’ ←

↑