Kenniswerkplaatsen

Michelle Lempens, casemanager bij team Uitkeringen van de gemeente Sittard-Geleen, zit dagelijks tegenover mensen die een uitkering of bijzondere bijstand komen aanvragen. ‘Daar zit je dan, in een kamertje tegenover een wildvreemde en dan moet je ook nog jouw bankrekeningen laten zien.’ Ze probeert zich elke dag weer in de situatie van inwoners te verplaatsen. Haar werk is veranderd, ziet ze. ‘De wereld is hard geworden, we zien veel mensen met psychische problemen, met multi-problematiek. En schulden maken was nog nooit zo makkelijk.’

Tegelijkertijd heeft Lempens te maken met een flinke caseload, met nieuwe wet- en regelgeving. Zoals de nieuwe Participatiewet in Balans die als doel heeft de Participatiewet te verbeteren en daarom ook de nadruk op ‘werken vanuit vertrouwen’ legt. Dat vraagt veel van haar en haar collega’s. Kennis, vaardigheden maar ook een hoop sociale skills.

Lineke van Hal, lector beroepsvorming professionals in het publiek sociaal domein aan Zuyd Hogeschool en projectleider van de kenniswerkplaats Werk en Inkomen Limburg, knikt instemmend: ‘Professionals in Werk & Inkomen vormen een belangrijke beroepsgroep. Mensen in Nederland hebben recht op financiële bestaanszekerheid en waardevol werk en deze professionals zijn dagelijks bezig met de uitvoering van deze sociale grondrechten.’

Het is daarom cruciaal dat professionals in Werk & Inkomen een ‘gezamenlijke kennisbasis’ hebben, benadrukt Van Hal. Maar professionalisering gaat verder dan kennis en vaardigheden alleen. ‘Het is niet alleen technisch of instrumenteel. Het heeft ook een normatieve en een collectieve component. We moeten met elkaar duidelijk hebben vanuit welke waarden we werken en wat we als beroepsgroep belangrijk vinden. Hoe zorgen we voor rechtvaardige dienstverlening en voorkomen we willekeur?’

Lineke van Hal

‘Je merkt dat wat wij in de uitvoering doen, ertoe doet.
Tijdens de aftrap stelde iemand bijvoorbeeld de vraag: wat verstaan we eigenlijk onder schrijnend? Ik vind dit soort uitwisselingen echt heel waardevol.’

Belangrijke vragen om te bespreken, vindt ook Lempens, die met collega’s vanuit Sittard-Geleen deelneemt aan de kenniswerkplaats. ‘Het is heel fijn om te merken dat bijdragen van uitvoerende professionals serieus worden genomen. Ik krijg hier veel energie van. Het helpt mij om mijn werk beter te doen, voor mezelf, voor mijn collega’s en uiteindelijk voor de inwoner. En het geeft ook erkenning: je merkt dat wat wij in de uitvoering doen, ertoe doet. Het voelt daardoor steeds meer als een vak waar we samen voor staan.’

Bestaande samenwerking

De deelname van de gemeente Sittard-Geleen komt niet uit de lucht vallen. De nieuwe kenniswerkplaats borduurt voort op de al bestaande samenwerking tussen het bijzonder lectoraat van Zuyd Hogeschool, de gemeenten Sittard-Geleen, Maastricht, Heerlen en Kerkrade en beroepsvereniging SAM. Voor de kenniswerkplaats is dit verbreed met onder meer de intergemeentelijke sociale diensten ISD BOL en ISD Kompas, de Universiteit Maastricht en de Open Universiteit. Donderdag 26 februari was de eerste officiële aftrap.

Het balletje was al in 2023 gaan rollen door een vraag van de gemeenten Maastricht en Heerlen aan de hogeschool, vertelt Van Hal. ‘Zij klopten bij het lectoraat aan omdat de er geen specifieke hbo-opleiding is voor het werk van een professional Werk & Inkomen. Er is sprake van een kwalitatief en kwantitatief personeelstekort.’ Vanuit die vraag is de Limburgse samenwerking ontstaan.

Het bijzonder lectoraat, mogelijk gemaakt door Instituut Gak en beroepsvereniging SAM, doet praktijkgericht onderzoek en kwam er in gesprek met andere Limburgse gemeenten achter dat zij met dezelfde vraag zaten. ‘Wij als hogeschool leiden natuurlijk een groot deel van deze beroepskrachten in de regio op, dus op basis van de vragen uit de praktijk hebben we samen met de praktijk de minor “Werk en Inkomen met oog voor mens en recht” ontwikkeld, bedoeld voor studenten Social Work en HBO-Rechten.’

De nieuwe Kenniswerkplaats Werk en Inkomen Limburg kijkt nu of de minor, met input uit de gemeentelijke praktijk, toegankelijk gemaakt kan worden voor werkende professionals. Dit sluit aan bij het plan om van start te gaan met een gezamenlijk inwerkprogramma werk & inkomen voor de Limburgse gemeenten. Dat vindt Lempens een heel goed idee: ‘Zelf ben ik opgeleid als jurist, mijn collega heeft “social work” gedaan, een ander misschien toerisme, het is juist daarom belangrijk dat we wel dezelfde basiskennis hebben.’

Naast kennisuitwisseling én -ontwikkeling tussen wetenschap en praktijk wil de werkplaats dus werken aan een leven lang ontwikkelen en praktijkverandering.

Goede energie

Van Hal is blij met de ‘goede energie’ die er nu al hangt onder deelnemers. ‘Dit vraagt toch een investering van alle partijen, maar de nieuwsgierigheid en de gevoelde noodzaak om te leren van elkaar is groot. Onze grote drijvende vraag achter de kenniswerkplaats is ook: hoe kunnen we duurzaam aan professionaliteit blijven werken in een uitvoeringspraktijk die onder druk staat?’ Bij de aftrap eind februari is daarom ook aandacht besteed aan die werk- en tijdsdruk. ‘Hoe zorg je dat je rechtvaardig bezig blijft en dat mensen tot hun recht kunnen blijven komen, in tijde van schaarste?’ De uitwisseling tussen alle perspectieven en niveaus die in de kenniswerkplaats samen komen, is daarbij belangrijk. ‘De bal ligt namelijk niet bij die professionals in die uitvoering, dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.’

Participatiewet in Balans

De kenniswerkplaats sluit ook aan bij het zogeheten spoor 3 van Participatiewet in Balans, dat draait om het versterken van de professionaliteit en waar gemeenten, in meer of mindere mate, al mee bezig zijn. Van Hal: ‘We kunnen zo mooi aansluiten bij zaken die spelen in de praktijk.’

‘Hoe zorg je dat je rechtvaardig bezig blijft en dat mensen tot hun recht kunnen blijven komen, in tijde van schaarste?’

De uitwisseling tussen professionals van verschillende gemeenten onderling vindt casemanager Lempens een belangrijke meerwaarde. ‘Het is zo mooi om allerlei thema’s met collega’s te bespreken. Om al die perspectieven te horen. Tijdens de aftrap stelde iemand bijvoorbeeld de vraag: wat verstaan we eigenlijk onder schrijnend? Ik vind dit soort uitwisselingen echt heel waardevol.’

Van Hal: ‘Mijn stokpaardje is ook dat professionalisering vooral in de uitwisselingen tussen gemeenten zit. Anders bestaat het gevaar dat je te veel met de eigen organisatiewaarden bezig bent in plaats van met waar je als beroepsgroep voor staat.’ Lempens: ‘En we hoeven het wiel ook niet allemaal opnieuw uit te vinden of allemaal hetzelfde te gaan doen. De doelgroep en politiek kan per gemeente ook weer anders zijn.’

Lineke van Hal en onderzoeker Joost Weling

Alle perspectieven, kennis en ervaringen worden ook op een bijzondere manier samengebracht. Zo duikt onderzoeker Joost Weling van het bijzonder lectoraat in de ‘arena’ van de gemeentelijke praktijk. Hij kijkt zowel in Sittard-Geleen als Maastricht mee hoe het professionaliseren op de werkvloer in z’n werk gaat. Zijn observaties deelt hij vervolgens met de andere deelnemers van de kenniswerkplaats die op de tribune zitten. Van Hal: ‘Op deze bijeenkomsten worden inzichten uit de arena interactief besproken, aangevuld en vertaald naar de bredere uitvoeringspraktijk. Op die manier zorgen we voortdurend voor het delen en vertalen van kennis.’

En de uitwisseling van kennis blijft niet beperkt tot Limburg. Van Hal: ‘Er zijn 9 regionale Kenniswerkplaatsen Werk en Inkomen en we komen regelmatig landelijk bij elkaar. Waar ik me sterk voor wil maken, is dat we landelijk toewerken naar een “body of knowledge and skills”. Daarmee bedoel ik: wat moet je nou eigenlijk weten en kunnen als professional in dit domein? Welke kennis, welke waarden en welke vaardigheden horen bij dit vak? De kennisbasis is nu best versnipperd. Juist doordat we in verschillende regio’s kennis ontwikkelen, kunnen we die in de nieuwe kenniswerkplaatsen Werk en Inkomen bundelen en zo samen bouwen aan een gedeelde professionele basis waardoor professionals inwoners effectiever kunnen ondersteunen.’ ←