Tussen protocollen en personen: op weg naar betere genderzorg
Welke kennis over trans personen en mensen met DSD/intersekse ontbreekt nog en welke zorg hebben ze nodig? De ZonMw-commissie Gender en Diversiteit heeft een aantal onderzoeken naar deze groepen laten uitvoeren, waarvan de resultaten gebundeld zijn in de publicatie Perspectief op gender.
Tekst: Thessa Lageman ¦ Foto achtergrond: Shutterstock ¦ Illustraties: Parijs Ontwerp
Tussen protocollen en personen: op weg naar betere genderzorg
Welke kennis over trans personen en mensen met DSD/intersekse ontbreekt nog en welke zorg hebben ze nodig? De ZonMw-commissie Gender en Diversiteit heeft een aantal onderzoeken naar deze groepen laten uitvoeren, waarvan de resultaten gebundeld zijn in de publicatie Perspectief op gender.
Tekst: Thessa Lageman ¦ Foto achtergrond: Shutterstock ¦ Illustraties: Parijs Ontwerp
‘Om goede zorg te leveren aan trans personen is zowel de acceptatie in de maatschappij belangrijk als zorgverleners die mij als mens zien, buiten de hokjes en protocollen om.’ Dat zegt 1 van de ervaringsdeskundige trans personen die in de publicatie aan het woord komen. Daarnaast vertellen verschillende onderzoekers over hun bevindingen.
De afgelopen jaren is met subsidie van ZonMw onderzoek gedaan naar de zorg voor transgender (of trans) personen en voor mensen met DSD en de diverse behoeften van deze groepen. Bij trans personen valt de genderidentiteit niet samen met het geboortegeslacht. Mensen met DSD (Differences of Sex Development) of intersekse hebben variaties in het geslacht – soms is dit bij de geboorte niet duidelijk.
Grotere vraag naar transgenderzorg
De vraag naar transgenderzorg is de afgelopen jaren flink toegenomen, een belangrijke reden voor het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om onderzoek te laten doen hiernaar. ‘Er was onrust over die toename,’ zegt Inez de Beaufort, voorzitter van de commissie Gender en Diversiteit die de onderzoeken voor ZonMw heeft uitgezet, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. In de publicatie is te lezen dat de toename volgens onderzoekers komt door een complex samenspel van individuele, maatschappelijke en structurele factoren.
Inez de Beaufort, voorzitter ZonMw-commissie Gender en Diversiteit
Foto: Hans Tak
Muzikant Raven van Dorst.
Foto: ANP/Dutch Press Photo Agency
Uit een van de onderzoeken blijkt dat het heel moeilijk vast te stellen is of er daadwerkelijk meer trans personen zijn of dat er nu meer mensen voor durven uitkomen. Ook zijn er weinig betrouwbare en recente cijfers. De Beaufort noemt de grote hoeveelheid vooroordelen, discriminatie, geweld en psychische problemen waarmee deze groep te maken krijgt en het gebrek aan kennis en maatschappelijke acceptatie dat hieraan ten grondslag ligt.
Wachtlijsten en kritiek
Ondertussen zijn de wachtlijsten voor transgenderzorg lang, ook al bieden nu meer zorgverleners dit type zorg aan. Dat er extra capaciteit nodig is, is duidelijk. Hoeveel is volgens onderzoekers moeilijk te bepalen. Niet alle trans personen hebben er behoefte aan en de vraag is afhankelijk van de mate van acceptatie in de samenleving. Er is in ieder geval veel behoefte aan zorg op maat, blijkt uit een evaluatie van de Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg - Somatisch.
Ondertussen zijn de wachtlijsten voor transgenderzorg lang.
Tegelijkertijd worden, ook internationaal, vraagtekens geplaatst bij de transgenderzorg in Nederland: de mogelijkheid om hormoonbehandelingen en eventueel een operatie te ondergaan. De Beaufort noemt de Commissie Transgenderzorg voor jongeren van de Gezondheidsraad die hierover gaat adviseren.
Wel of niet opereren
Andere onderzoeken waarover te lezen is in de publicatie richtten zich op mensen met DSD/intersekse – naar schatting circa 1 % van de bevolking. Onderzoekers constateren dat bij deze groep kennis ontbreekt over tal van medische en psychologische vraagstukken.
Zichtbaarheid telt
Raven van Dorst en Rikkie Kollé laten allebei zien hoe krachtig zichtbaarheid kan zijn. Als non-binaire presentator en als trans vrouw staan zij midden in de spotlight, maar vooral ook voor hun gemeenschap. Raven door interviews en programma’s waarin ruimte is voor twijfel, humor en kwetsbaarheid. Rikkie als model en Miss Nederland, die zich uitspreekt over trans rechten en rolmodellen voor jonge mensen. Samen belichamen zij een nieuw, divers Nederland waarin gender niet alleen maar man of vrouw betekent.
Transgendermodel Rikkie Kollé
Foto: ANP/Patrick Harderwijk
In het verleden dachten veel zorgverleners dat het kinderen zou helpen op jonge leeftijd de genitalia te ‘normaliseren’. Aanleiding om hier onderzoek naar te doen was onder andere kritiek van de Verenigde Naties. De Beaufort: ‘Ouders zijn soms bang dat een kind in deze situatie gepest gaat worden, maar veel mensen zijn inmiddels overtuigd dat je moet wachten tot het kind zelf kan beslissen.’ Ze noemt het feit dat ZonMw een rondetafelbijeenkomst heeft georganiseerd met betrokken organisaties om de opties om operaties te voorkomen op een rij te zetten.
‘Ouders zijn soms bang dat een kind in deze situatie gepest gaat worden’
Duidelijk is dat er nog veel onbeantwoorde vragen zijn. Voor de groep trans personen maakte ZonMw daarom de Kennis- en ontwikkelagenda transgenderzorg. De Beaufort: ‘Kennis zorgt ervoor dat we goed onderbouwde gesprekken met elkaar kunnen voeren. Zo komen we te weten welke zorg het beste werkt en wordt deze deskundiger en beter afgestemd op de persoon.’ Over de publicatie zegt ze ten slotte: ‘Indrukwekkend vond ik het feit dat deze publicatie tot stand is gekomen in gesprek met zorgprofessionals, onderzoekers én mensen uit de doelgroep. Elke keer moeten zij hun verhaal doen, weer alles uitleggen. Zonder hun grote inzet en inspanningen was de publicatie niet tot stand gekomen.’
Lees hier de publicatie Perspectief op gender. ←